Circulair denken…

29 juni 2016 14:40

We mogen best trots zijn op hoe BAM circulariteit omarmt! Recent werd BAM nog uitgeroepen door de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) als de meest circulaire beursgenoteerde partij. Verder zijn we één van de honderd wereldwijde bedrijven rond de Ellen MacArthur Foundation die internationaal de circulaire economie heeft gelanceerd en zijn we onder andere partner in de - door het Europese Horizon2020 programma gesubsidieerde - BAMB (Buildings As Materials Banks).

BAM heeft met meerdere pilotprojecten aangetoond een vooruitstrevende partij te zijn om de principes voor een Circulaire Economie in de praktijk te brengen:

  • Gemeentehuis Brummen: het gebouw als grondstoffenbank (D&B opdracht, oplevering 2013)
  • Interieur van alle BAM huizen: circulaire kantoorinrichting (een programma voor zowel het refurbishen en hergebruik van bestaand meubilair en afspraken over onderhoud en hergebruik van de nieuw aangeschafte elementen, samen met leverancier Desko)
  • Circulair ABN Amro Paviljoen op de Zuidas: vergaande valuecases met aanvullende (circulaire) waardes, herschikken verdienmodellen en benutten co-makers (bouwteam, oplevering begin 2017). Hierover later meer.
  • Transformatie leegstaand bedrijfsgebouw tot hip kantoor (voor RHDHV) en 'Broedplaats' in Amsterdam. Een Urban Challange met voornamelijk eerder gebruikte materialen.

Circulaire Economie
Maar wat is dat nu ‘Circulair’? In ons huidige, lineaire economische systeem vernietigen we onnodig veel - en veelal onbewust - waarde. Economische waarde, maar ook ecologische- en sociale waarde. In die zin is ‘circulair’ denken niets anders dan het denken in een kringloop (biobased cirkel of technische cirkel).

De duurzame ontwikkeling lijkt tot nu vooral gericht op het stapsgewijs ‘minder slecht’ doen, in plaats van het werkelijk ‘goed’ te doen.

Cradle to cradle (C2C) was al een eerder geïntroduceerde ontwerpwijze waarbij in zuivere grondstofstromen wordt gedacht die eindeloos opnieuw in een kringloop kunnen worden teruggebracht.

Circulaire Economie gaat nog een stap verder. Daarin is het de bedoeling dat de hele keten gaat samenwerken om de waarde van alle grondstoffen te behouden of zelfs te vergroten. Door een transitie aan te gaan naar een circulair systeem kunnen we aanzienlijke economische winst halen, banen creëren en de vernietiging van onze leefomgeving sterk reduceren. Circulaire economie betekent vooral samenwerken vanuit een langetermijnperspectief.

BAM Advies & Engineering is nu druk bezig met de ondersteuning bij het Circulaire proces bij het nieuwe Paviljoen op de Zuidas voor ABN Amro. Vooral de afdelingen Constructie, BIM, Bouwkosten en Duurzaamheid denken proactief mee in het ontwerp- én bouwteam. De bouw van de kelder is al begonnen, het ontwerp van de bovenbouw is nog niet volledig afgerond…

Het is niet alleen een technische uitdaging maar vooral ook bij het proces en gedrag van alle stakeholders. De verdienmodellen en eigendomsverhoudingen van alle betrokkenen staan ter discussie en men moet transparant samenwerken. Een ‘bouwteam’ moet vróeg co-makers selecteren om alle expertise en kansen te benutten. Deze manier van co-creatie levert veel meer innovatie op. Hierdoor daalt de bouwprijs en stijgen de kwaliteit en toekomstwaarde.

De grondstoffen raken op, dus we zullen de restwaarde van producten moeten optimaliseren. Door uit te gaan van een volledig waardebegrip, waarin niet alleen financieel maar ook sociaal en natuurlijk kapitaal eenrol speelt, ontstaat ruimte voor een oplossing. Zorgen dat producten uit elkaar gehaald kunnen worden. Zorgen dat de waarde van de afzonderlijke elementen en materialen voldoende is om er moeite voor te doen. Eén of twee keer hergebruiken en dan alsnog de grondstoffen verbranden, is natuurlijk suboptimaal. Dat is geen circulaire keten, maar een uitgestelde lineaire keten.
 

Aandachtspunten in het proces zijn:

  • financiële vastgoed rekenmodellen: hoe welke waarde mee te nemen in de beslissingen, over welke periode, onder welke voorwaarden?
  • voorkomen van bepaalde onwenselijke grondstoffen
  • eenvoudige technische demontage elementen, uitwisselbaarheid en scheiding van grondstoffen
  • hoe, door wie, tegen welke kosten re-montage, logistiek en opslag van elementen en grondstoffen?
  • hoe vraag en aanbod van bestaande elementen op elkaar afstemmen?
  • bij wie welke verantwoordelijkheid en eigenaarschap?
  • wie zijn de partijen die hierbij op korte termijn een rol willen spelen?
     

Wat kan het financieel betekenen? Bijvoorbeeld

  • Door de betere samenwerking eerder in het proces zullen faalkosten verminderen.
  • Restwaarde van de elementen. In plaats van kosten voor sloop (ooit bijvoorbeeld € 100.000,-) leveren de elementen en producten juist nog geld op (ooit bijvoorbeeld € 500.000,-)
  • Gebouwen met hergebruikte onderdelen kunnen leiden tot lagere aanbiedingen.
  • Beleggers willen hun portefeuilles verduurzamen. Projecten met een hoge milieuambitie zijn gewild en kunnen vaak eenvoudiger gefinancierd worden.
  • Een forse milieuwinst, waarbij de verwachting is dat nieuw materiaal in de nabije toekomst duurder wordt (er wordt gesproken over een bedrag van € 60,- tot € 220,- per ton/CO2eq als CO2-tax), waardoor het des te interessanter wordt her te gebruiken.
  • Het is de goedkoopste manier om problemen rond klimaatverandering op te lossen.

De antwoorden op deze uitdaging liggen dus in grote innovaties op zowel technisch als sociaal terrein. Een circulaire economie vraagt om een reorganisatie van de complete keten, waardoor ook de (internationale) samenwerking verandert. Met andere woorden, het zet een heel systeem op zijn kop en daar zijn wij natuurlijk bij betrokken!

 

Door: Sander Holm, Adviseur Duurzaam bouwen. sander.holm@bam.nl